Gök Terimlerinin Türkçe'leri

[Nükleer Kedi]

almanak- gökbilim yıllığı İng.: astronomical year-book,almanac
anomal yıl- ayrıksı yıl  İng.: anomalistic year
aphelion-günöte  İng.: aphelion  Fr.: aphélie  Alm.: Aphel, Aphelium
apoge-yeröte İng.: apogee  Fr.: apogée  Alm.: Apogeum 
arktik- kuzey kutbuyla ilgili Lat.: arcticus  İng.: arctic  Fr.: arctique  Alm.: Arkticus
astrofizik- gökfiziği İng.: astrophysics  Fr.: astrophysique  Alm.: Astrophysik
astronomi- gökbilim  İng.: astronomy  Fr.: astronomie  Alm.: Astronomie
atmosfer - gazyuvarı İng.: atmosphere  Fr.: atmosphère  Alm.: Atmosphäre
aurora - kutup ışığı İng.: aurora polaris Fr.: aurore polaire  Alm.: Polarlicht
aurora australis - güney ışıkları
aurura borealis - kuzey ışıkları
azimüt - güney açısı İng: azimuth
Bing Bang- Büyük Patlama
ephemeris - gökgünlüğü
ekinoks - ılım İng.: equinox  Fr.: éguinoxe  Alm.: Äquinoktium
ekvator - eşlek İng.: equator  Fr.: équateur  Alm.: Äquator
galaksi-(Yun)-gökada  İng.: galaxy  Fr.: galaxie  Alm.: Galaxie 
hâle(Ar)-ayla İng: halo
içtima - kavuşum
iyonosfer - iyonyuvarı
Kamer(Ar) - Ay İng.: moon  Fr: mois  Alm.: Monat Yun: Selenae Lat: Luna
infrared - kızılötesi İng.: infrared  Fr.: infrarouge  Alm.: Infrarot
kontrast- karşıtlık
korona - taç İng: corona
kozmoloji- evrenbilim,acunbilim İng.: cosmology  Fr.: cosmologie  Alm.: Kosmologie 
lunar- Ay'la ilgili, Ay'a ait İng: Lunar
meteor- göktaşı
meteorit - Göktaşı(yere düşen) İng.: meteorite  Fr.: météorite  Alm.: Meteorit
mezosfer - ortayuvar İng.: mesosphere  Fr.: mésosphère  Alm.: Mesosphäre
nadir(Ar)- ayakucu İng.: nadir  Fr.: nadir  Alm.: Nadir
nebula- bulutsu İng.: nebula  Fr.: nébuleuse  Alm.: Nebel
nütasyon-üğrüm İng.: nutation  Fr.: nutation  Alm.: Nutation 
oküler - göz merceği
paralaks-ıraklık açısı
penumbral lunar eclipse - gölgeli aytutulması
perige-yerberi İng.: perigee  Fr.: périgée  Alm.: Perigeum
perihelion- günberi İng.: perihelion  Fr.: périhélie  Alm.: Perihel, Perihelium
perturbasyon-tedirginlik  İng.: perturbation  Fr.: perturbation  Alm.: Störung
planetarium - gezegenevi, yıldızevi  Fr.: planétarium  Alm.: Planetarium
polar- Kutupsal
presesyon-devinme olayı İng.: precession  Fr.: précession  Alm.: Präzession
pulsar- atarca T. : pulsar  İng.: pulsar  Fr.: pulsar  Alm.: Pulsar
radyan noktası - saçılma noktası İng.: radiant  Fr.: radiant  Alm.: Radiant,
radyasyon- ışınım İng.: radiation  Fr.: radiation  Alm.: Strahlung
rasathane -gözlemevi  İng.: observatory  Fr.: observatoire  Alm.: Sternwarte
sensor - algılayıcı
solar- Güneş'le ilgili, Güneş'e ait
solistice - gündönümü
spiral galaksi - sarmal gökada İng: spiral galaxy
stratosfer - katyuvarı İng.: stratosphare  Fr.: stratosphère  Alm.: Stratosphäre
teori - kuram İng.: theory  Fr.: théorie  Alm.: Theorie 
tripod - üçayak
twilight- alaca gök İng.: twilight sky  Fr.: ciel crépusculaire  Alm.: Dämmerungshimmel
ufuk-gözerimi İng: horizon İng.: horizon  Fr.: horizon  Alm.: Horizont 
ultraviyole - morötesi  İng.: ultraviolet  Fr.: ultraviolet  Alm.: Ultraviolett
zenit (Ar)- başucu, tepe noktası  İng: Zenith
zodyak - burçlar kuşağı İng.: zodiac  Fr.: zodiaque  Alm.: Zodiakus, Tierkreis 
zodyak ışığı - burçlar ışığı İng: zodiac lights

Çoğunlukla TDK Gökbilim Terimleri sözlüğünden alınmıştır.
http://www.tdkterim.gov.tr/?kategori=bakdetay&sozid=GOK

Sizde aklınıza gelenleri buraya yazabilirsiniz. Buraya eklendikten sonra yazdığınız mesajlar yer kaplamasın diye silinecektir. Katkılarınızdan dolayı teşekkür ederim.

[levent]

muhammed bunları bizimle paylaştığın için çok teşekkürler.bunlara ihtiyacım vardı.

[ayfer]

Sağol Muhammed.

[Nükleer Kedi]

Umarım herkes bunlara önem verir. Ayrıca bu sene Ege Üniversitesi'nin Prof. Dr. Abdullah KIZILIRMAK anısına düzenlediği Gökbilim Terimlerinde Dilbirliği Sempozyumu'nun kitapçığını aşağıdaki bağlantıdan elde edebilirsiniz.
http://astronomy.ege.edu.tr/anasayfa/sempozyum/sempozyumkitap.pdf

[seco]

Muhammed'e teşekkür ederim bu paylaşım için.

Benim kızdığım bir nokta var. Bu tip türkçeleştirmeyi yapan kimse ona kızıyorum.
Bu listedeki birçok kelime güzel ve yerinde ama bağzı kelimeler var ki sözlüğe bakmadan anlamak imkansız. İnsan anadilindeki bir sözcüğe sözlükten mi bakar. Üstelik o sözcüğün latincesini görünce çok rahat anladığı halde...

Allah aşkına ekvator kelimesi türkiyedeki kaç kişiye anlam ifade eder... eşlek kelimesi kaç kişiye...
Eşlek kelimesi ne anlama gelir? hangi kelimeden hangi eklerle üretilmiştir?

Atmosfere, gazküre diyebiliriz belki ama gazyuvarı demek garip geliyor. Küre kelimesi çoğunluğa anlamlı gelirken neden "yuvar". Eğer derslerde "kürenin hacmi" yerine "yuvarlağın hacmi" diyorlarsa bilmem...

[Nükleer Kedi]

Abdullah kızılırmak bunları ta 1969 yayınlamış. Belki o zamanlar gerekli önem gösterilseydi, bu kelimeler dilimiz yerleşebilirdi.

Eşlek kelimesi eş'ten geliyor. Tıpkı equator'ın equal'dan geldiği gibi. Küre'nin hacmi demek bana da hoş geliyor ama gazyuvarı bence gazküreden daha hoş

[seco]

Önem verilmesiyle ilgisi yok bence. Bişeyi aşılarsın bazen tutar bazen tutmaz. Üstüne gitmenin bir anlamı yok bence.

"Bilgisayar" da kötü bir kelime bence. Ama tutmuş. Kullanılıyor. Kimsenin de bir itirazı yok sanırım. Ortada "bilgiyi" "sayan" bişey yok ama iki kelime saçma da olsa bir araya getirilmiş ve toplum benimsemiş. "Hesaplayıcı" olabilir. Ama o da türkçe değil.

Eşlek olmamış ama. Eş kelimesine "lek" eki getirilerek türetilmiş. "lek" ekinin hangi kelimeye eklersen ekle ekvator sözcüğünü karşılayabilecek bir anlam taşıdığını sanmıyorum. Bu anlam çıksa bile toplum beğenmemiş. Topluma başka bişeyi çağrıştırmış belki de... Kullanmıyor.

Az önce ekvatorun türkçesi ne diye sordum eşime. "Ekvator" dedi. Aslında bu kadar basit. (İstatistiksel olarak zayıf olduğunu kabul ediyorum. Örnek:1 sonuç: 1/1. ) 


"Gazyuvarı" demek hoşumuza gidiyor da olsa "yerküre" dilimize daha çok yerleşmiş. Atmosfer demek yasaklansa gazküreyi tercih ederdim. 

Derdim burdaki bir iki kelimeyle değil. Türkçeleştirmek adına türkçe katledliliyor. Her kelimeye türkçe karşılık bulmak zorunda değiliz bence.

Radyonun karşılığı var mı? Radyo dalgasının, Televizyonun, Teleskopun, fotoğrafın, Fiziğin, Fotonun...? 

Galaksi deyince herkes anlıyor. Türkiye'de de, Fransanın köyünde de, Londra'da da, Münihte'de Rusya'da da, İspanya'da da... Herkes kendine göre kelime üretmemiş.

Ay, Yıldız, Güneş önceden beri varmış. Ve kimsenin alternatif arayışında olduğunu sanmıyorum.

Varsa karşılık gelen sözcüğün kullan. Yoksa kafandan kelime uydurma... Hadi uydurdun... Tutmuyorsa ısrar etme...

Not: Kimsenin alınmayacağını ve kızmayacağını umuyorum. Sadece kendi düşüncem bunlar. 

[Nükleer Kedi]

Söylediklerin doğru, tutmayan bir kelimede ısrar etmenin pek bir anlamı yok. Mesela teleskopun karşılığı var: ırakgörür.Ama teleskop kelimesi diliimize yerleştiğinden onu artık dilimizden çıkaramayız. Ama gökada için aynı şeyi söyleyemem. Gökada oldukça tutan bir sözcük. Özellikle Bilim ve Teknik dergisinin kullanımı sayesinde bu sözcük dilimize yerleşti. Gökbilim de öyle. Bu tür şeylerde medya yayın kuruluşlarının etkisi çok büyük oluyor. O yüzden gereken önem verilseydi derken onu kastettim.
Her kelimeye Türkçe karşılık bulmak zorunda değiliz ama özellikle dilimize geçmek üzere olan sözcüklere karşılık bulmak zorundayız.
Atatürk'ün zamanında yaptığı dil devrimi ile bir çok sözcük Türkçe'den uzaklaştırıldı. Bunların hepsi dile yerleşen sözcüklerdi ama yine de uzaklaştırıldı. Biz de çaba gösterirsek bazı şeyleri uzaklaştırabiliriz.

[Kemal]

Az önce Vikide şöyle bir terimler sözlüğü buldum...

açısal devinirlik = açısal momentum
akı = flüks, flaks
elektromıknatıssal = elektromanyetik
elektromıknatıssal izge = elektromanyetik tayf
aktarım = transfer
artıcık = pozitron
atarca = pulsar
bakışımsız = asimetrik
bölünüm = fisyon
bulutsu = nebula
çekirdek kaynaşması = nükleer füzyon
donukluk = opaklık
dönüşül = kritik
eksicik = elektron
erke = enerji
eşlek = ekvator
gazyuvar = atmosfer
girişimölçer = interferometre
gökada = galaksi
gökbilim = astronomi
gökbilimci = astronom   
güneş tacı = korona
havayuvar = Dünya atmosferi
ılıncık = nötron
ılıncık yıldızı = nötron yıldızı
ıraklık açısı = parallaks
ısıalan =endotermik
ısıyayım = konveksiyon
ışıkölçer = fotometre
ışıközü = foton
ışıkyuvarı = fotosfer
ışınım = radyasyon
ışınsal = radyal
kızılötesi = infrared
konsayı = koordinat
mıknatıssal = manyetik, magnetik
morötesi = ultraviyole
nicem = kuantum
nicemler doğabilimi = kuantum fiziği
öğe = element
öğecik = atom
önelcik = proton      
önyıldız = protoyıldız
özdecik = molekül
özdeciksel bulut = moleküler bulut
özdevim = kendine özgü hareket
renkyuvarı = kromosfer
saltık = mutlak
sıklık = frekans
teker = disk
tersüstel = logaritma
tezgen = katalist
titreşim sayısı = frekans
tutulum = ekliptik
üstdev = süperdev
üstnova = süpernova
üstündev = hipernova
yayım çizgisi = emisyon çizgisi
yerdeş = izotop
yuvar = globül
yükün = iyon
yükünleşme = iyonlaşma

Sizce hangileri Türkçe'ye yerleşmiş durumda?

[Nükleer Kedi]

Saydım yaklaşık 20-21 tanesi yerleşmiş

[seco]

Evet bir kısmı türkçeye gerçekten yerleşmiş.
Bir kısmının yerleşmesini gerçekten isterim.
Ama bir kısmı mümkünse yerleşmesin. Mantık dışılar.

Bir bilimsel makale okuduğumuzu varsayalım. opak kelimesi çıktı karşımıza. Bunun tek anlamı vardır.
ama donuk kelimesi çıkarsa anlam karmaşasına o kadar açık ki.
"opak malzemeler" ="donuk malzemeler" ??

madem bu kadar türkçe kelime istiyorsun zorlama ve "geçirgen olmayan" de gitsin. Hem doğru hem anlaşılır.

Elektromanyetik kelimesini neden değiştirip elektromıknatıssal yapayim. Çok komik. Sanki "Elektro" türkçe de; bir tek "manyetik" kısmı bozuk. manyetik kelimesini mıknatıs yapınca düzeliyor mu?  Zaten anlam olarak da bozuk.

Birsürü daha sayılabilir. Neyse...

[Nükleer Kedi]

Katılıyorum. Hem zaten mıknatıs da Arapça bir kelime.

[İlker Doğan]

Bence hepsi de çok güzel çeviriler. Bazıları biraz komik gelse de aslında çok mantıklı olmuş hemen hepsi. Keşke hepsi de öğretilip kullanılsa. Özellikle yükün ve yükünleşmeyi çok tuttum. Tabi arada artıcık, eksicik ve gazyuvar gibi eğlencelileri de var ama olsun onlar da çok güzel bence.

[seco]

Bir süredir gözüme takılan bir kelime var forumda. Hazır forumda yenilikler sürerken belki bu da düzeltilir diye yazmak istedim.
Forum başlıklarından birinde Lâzer diye bişey yazıyor. Bu komiklik olsun diye mi yoksa yanlışlıklamı böyle yazılmış bilmiyorum ama düzeltilmesi gerekir diye düşünüyorum. Kelimenin doğru yazılışı "Laser" dir. "Light Amplification by Stimulated Emission of Radiation"(Uyarılmış Radyasyon Yayımı ile Işık Yüksetilmesi) kelimelerinin baş harflerinden oluşur. Ve türkçe kurallarına göre kısaltmalarda harf değişikliği doğru değildir.
Türkçenin okunduğu gibi yazılan bir dil olduğunu söyleyip "Lazer" şeklindeki yazımın doğru olduğunu iddia edenler var. Bu durumda düzeltilmesi gereken söyleyiştir. Yani Laser olarak yazıp laser olarak okmak gerekir. Ya da tam Türkçe yapıp URYIY (Uyarılmış Radyasyon Yayımı ile Işık Yüksetilmesi) dememiz gerekir.

Forum adminlerine duyurulur

[Nükleer Kedi]

Lazer kısaltılmış bir kelime olmasına karşın dile yerleşmiştir. İngilizce'de de dikkat ederseniz hiç bir zaman büyük (LASER) diye yazılmaz. Türkçe'ye de okunduğu gibi geçtiği için lazer olarak yerleşmiştir.

[sedat]

Lazer kısaltılmış bir kelime olmasına karşın dile yerleşmiştir. İngilizce'de de dikkat ederseniz hiç bir zaman büyük (LASER) diye yazılmaz. Türkçe'ye de okunduğu gibi geçtiği için lazer olarak yerleşmiştir.

zaten burdaki eleştiri dile geçişi sırasında yapılan yanlıştır. seco dile doğru bir şekilde nasıl geçmesi gerektiğini zaten anlatmış. başkaları yanlış yapıyor diye bizim de o yanlışı düzeltmeyip , yanlışa devam etmemiz beklenemez. türkçe'ye de okunduğu gibi geçseydi leyzır dememiz gerekirdi, laz er değil..

[andromeda-senem]

laz er değil..

[Nükleer Kedi]

Bu yanlış düzeltilebilecek türden bir yanlış değil ki. Artık dile yerleşmiş bir kelime.

[seco]

CERN Türkçe'ye yerleşti yerleşecek. Yerleşince "Sörn" diye mi yazacağız? yoksa "Cern" diye mi okuyacağız. Belki de "Sern" diye yazıp okuyacağız. Biraz yazıldığı gibi okuyup, biraz da okunduğu gibi yazacağız. Abidik Gubidik....
Bazıları ANAM (Avrupa Nükleer Araştırma Merkezi) diyor. Doğru çeviri ama buda Türkçe'nin psikolojisine aykırı    

Laser kelimesini kim öyle okumuş acaba. Nasıl bir kaynakta okumuş o şekilde. Onun okuduğu gibi yazıyoruz sonrada yazdığımız gibi okuyoruz??

Yanlışı kabullenmek olmaz ama; bari  ' â ' değilde ' a ' yapalım da göze batmasın.

Madem yerleşen düzelmiyor "Ekvator" kalimesine de dokunmayalım. "Eşik" falan yapmayalım onu

[Nükleer Kedi]

Eğer laser diye yazarsanız bu sefer büyük harflerle yazmanız gerekecektir. Ayrıca laser diye okumak da dile zor gelecektir. Bence bu kelime zaten ilk başlarda laser oalrak geçti fakat zamanla dile zor geldiği için lazere dönüştü. Penbenin pembe olması gibi. Siz şimdi o aslında pembe değil penbe derseniz bunu eski haline getiremezsiniz. İnsanlar da benimseyemez.